چقدر کارهای بچه های دانشگاه تهران رو در حیطه فضای مجازی می پسندم!

مثلا همین آخریش که داره روی دوستی های اینترنتی کار میکنه معرکه است.

احسان شاقاسمی هم از اون بچه های اکتیو  هستند که بد نیست به پرسشنامه اش یه کوچولو نگاه کنید.

مطمئنم جذبش می شید!

اینم پرسشنامه آقای شاقاسمی 

تيپولوژي وبلاگ‌هاي ديني و بازنمودگي دين در فضاي مجازي

 

مطهره آخوندي

كارشناسي ارتباطات دانشگاه تهران

 معصومه شهبندي
کارشناسی ارشد دانشگاه صدا و سیما

 

   فضاي مجازي و  خصوصا وبلاگ به عنوان محيطي براي بيان هويت خود عرصه‌اي جديد براي شناخت است. دين و جهان بيني انسان در دنياي سايبر، فضايي گسترده براي نمود يافته است كه در اين مقاله سعي اصلي بر توصيف چگونگي "نمود"ها و نحوه "حضور" است كه از زاويه هر يك، اثرهاي مفيد و آثار سوء را مي توان بررسي كرد.

 

 

 

 فضاي مجازي به موازات دنياي واقعي

  فضای مجازی دنيای وسيع و پيچيده‌ای است كه گروه‌ها و افراد مختلف با گرايش‌ها، باورها و اعتقادات گوناگون در آن زندگی می‌كنند. واژه«زندگی» در اين فضا به اشتباه به كار نرفته است چرا كه اين دنيا توأمان و هم‌گام با دنيای واقعی و شايد بيشتر بر وجود آدمی و باورهايش اثر می‌گذارد. فضای مجازی مکانیست که فرد می تواند فعالیت های دنیای واقعی خود را وارد کند.

از خصوصیات بارز این فضا بی مکانی و بی زمانی است. از بین رفتن فاصله مکانی و افزایش بی سابقه توان انسان ها برای مبادله و مراوده با یکدیگر فرایند هویت یابی جمعی افراد را دگرگون کرده است.(منتظرقائم،1381، ص 231)

 

«بود» و «نمود»

  آنچه كه در اين بين مهم است چه در دنيای واقعی چه در فضای مجازی  ميزان «بود» به قدر زيادی به «نمود» بستگی دارد؛ به عبارت ديگر آنان كه در «بازنمايی» و «بيان خود» قوی تر عمل می‌كنند «هست» هايشان افزون است. "بود " را می توانیم حضور در فضای مجازی تعبیر کنیم و "نمود" را بازنمایی[1] از خود در این فضا قلمداد کرد. اینترنت قابلیت هایی را  برای ادیان به ارمغان اورده است که بتوانند در این فضا  به بود و نمود خود بپردازند. ویژگی های اینترنت که در خدمت قرار گرفته اند  عبارتند از :

1.       تسهیل ارتباط:امکان انتقال اطلاعات را از فرد به کثیر  و کثیر به کثیر فراهم می آورد.

2.        تعاملی بودن:تعاملات چند طرفه با امکانات مولتی مدیا را میسر می سازد.

3.       در دسترس بودن:اعضای گروه دینی  هر چند پراکنده، امکان ارتباط تسهیل شده با هم را می یابند.

مکسول (2002) حضور ادیان در فضای مجازی را به لحاظ نوع تعاملی که با کاربر برقرار می کند به دو گروه تقسیم می کند:

1)دین در فضای متصل [2]

2) دین متصل [3]

منظور از دین در فضای متصل،نوع نمایندگی دین در فضای مجازی است که مجموعه اطلاعاتی را در مورد دین در فضای مجازی قرار میدهد و کاربران می توانند از آن اطلاعات استفاده کنند.اما دین متصل (آن لاین دین) شرایطی را توضیح می دهد که فرد در فضای مجازی اعمال دینی خود را انجام می دهد.(عاملی، 1386،صص282-283)

 

به ندرت سنت،نهضت،گروه یا پدیده ای دینی وجود دارد که به طور کامل در شبکه غایب باشد.(ایزدی،1386،ص 50)

لارسن (2000) دریافت که زنان بیشتر از مردان در جست و جوی اطلاعات دینی برمی آیند. و 21 درصد از کاربران اینترنت بین 19-20 میلیون نفر به صورت آنلاین در جست و جوی اطلاعات دینی یا معنوی بوده اند.(لارسن،2000،ص6)

 

اورن داوسون بر اساس مطالعات خود نتیجه می گیرد که اینترنت دین را در 4 حوزه دستخوش تعییر کرده است.

نخست ،گستره عظیم منابع منتشر شده بر اعتقادات اعضا موثر است و آنها را تحصیلکرده تر می سازد و امکان دسترسی بیشتر آنها را به مطالب دینی فراهم می کند(داوسون،ص179).دوم ، معنای اجتماع دینی از رهگذر تغییر در الگوهای ارتباطی دستخوش دگرگونی شده است.(همان،ص180) سوم، اطلاعات موجود بر تجربه یا مشارکت ذهنی اعضا موثر است(همان،ص180) چهارم ،تاثیراتی بر مناسک و عمل به مناسک وجود داشته است، هرچند این تاثیرات به اندازه سه مورد اول قابل توجه نیست.(همان،ص182)

استفان اولری [4](2005) در بررسی های وبسایت های دینی دریافت که  برای هندوها و یهودیان بیشتر از ادیان دیگر اینترنت وسیله ای بود که به  انجام مناسک مذهبی خود می پرداختند. به گونه ای که فرد داوطلب از هر نقطه ی جهان  به سایت مراجعه می کرد و با پرداخت مبلغی برای وب سایت، کسی مثلا در یک معبد هندوستان  و یا دیواری در اورشلیم اعمال مذهبی را به  نیابت وی  به جا می آورد.(اولری،2005،ص 42)

که نتایج اولری به عنوان تاییدی بر مورد چهارم داوسون در حوزه مناسک دینی است.

استفانو پیس[5] (2004) اینترنت را یک رسانه گرم می داند به دلیل اینکه  احساسات را به صورت آنلاین می توان تجربه کرد و ارتباط برقرار کرد.وی حضور اجتماعات مذهبی و تعاملات آنها را یک پدیده حاشیه ای در اینترنت نمی داند بلکه برای اهمیت فروم های مذهبی مثال  می اورد که به دلیل بعضی برخوردها در عکس العمل های افراد حاضر در یک اجتماع مجازی در وبسایت دینی، آن وبسایت مجبور شده است که آن فروم را ببندد.

پیس  دریافت که جنبش های دینی امروزه به صورت رایج برای گسترش آموزه های خود از اینترنت استفاده می کنند. و در برخی موارد با شناخت پتانسیل ها و قابلیت های فضای مجازی جنبش ها به خوبی توانسته اند از قابلیت های آن بهره ببرند.

مفهوم "اعتماد" مفهوم مرکزی است که پیس در مطالعات خود درباره جنبش های مذهبی حاضر در فضای مجازی و رهبران آنها در نظر می گیرد که اعتماد را ناشی از قدرت و گنجایشها و خیرخواهی می داند.

نتایج پیس تاکیدی بر مورد نخست داوسون که همانا دسترسی بیشتر به اطلاعات دینی و دومین مورد که تغییر اجتماعات دینی است، می باشد.

«اينترنت» ابزاری جهان‌گرايانه، «دين» محتوايی جهان‌گرايانه

 فضای وبلاگ و به طور كلی فضای مجازی، از خصيصه‌های متافيزيك و فرامادی برخوردار است. عدم وجود زمان و مكان، بحث حاضر و غايب، كه غايب می‌تواند حاضر هم باشد وجه اشتراك دين و فضای مجازی است؛ به‌عبارت ديگر «فرامادی» و «فرافضا» بودن و به «جهان ديگری» تعلق‌ داشتن است.(عاملی ، نامشخص)

در فضای مجازی به خصيصه های دينی نزديك می شويم ، به نظر می رسد همه ادیان یک وجه عینی ،محسوس و با بدن دارند. و بعد ذهنی و فرامادی پس در نتیجه" می توان گفت که محتوای دین ابعاد عینی و واقعی و در عین حال وجوه ذهنی و مجازی دارد." (عاملی، 1386، ص 174)

وبلاگ دینی

با مشاهدات میدانی که در سالهای فعالیت نویسندگان مقاله ، در حوزه وبلاگ های دینی و قرآنی داشته اند، در این مقاله سعی بر نوعی ارائه دسته بندی وبلاگ های دینی دارند.

در ابتدا لازم است که به تعریفی از وبلاگ دینی در فضای مچازی فارسی  بپردازیم. از دید نگارنده گان مقاله، وبلاگ دینی :" وبلاگي  با دورن مايه ديني يا نگاه چالشي به دين به طور مستقيم يا ضمني " اشاره دارد.

که از این منظر بر  محتوای دینی تاکید شده است و اینکه محتوای دینی تنها بیان شعائر و بیانات و مناسک خاص ادیان نیست بلکه نگاه چالشی به دین همچون وبلاگ هایی که با رویکرد دین ستیزی نوشته می شوند جزوه وبلاگ های دینی محسوب می شوند. زیرا این چنین وبلاگ هایی نیز با دغدغه دینی نگاشته می شوند با آنکه از طرف سایرین مطرود محسوب می شوند.

پس با چنین تعریف پیش فرض دو نوع تقسیم بندی ارائه می شود.1)وبلاگ های سازمانی و 2)وبلاگ های فردی

1)وبلاگ های سازمانی: وبلاگ ها و وب سایت هایی که زیر نظر نهاد، ارگان، سازمان دولتی یا خصوصی و یا دفتر یکی از مقامات عظام با هدف تبليغ و تشريح دين، تشويق به توليد محتواي ديني و آماده سازي بستر دینی در فضای مجازی فعالیت می کنند. 

بانت خاطر نشان می سازد که گسترش سایت های اسلامی نوعی منبر دیجیتال را به وجود آورده است و بنابراین امکان گفت و گو در سطح وسیعتر و پرسش  از علما را فراهم ساخته است و احتمالا باعث خواهد شد تا اجتماع مسلمانان از سطح آموزش بالاتری برخوردارد شوند، در همین حال این امر ممکن است بر اقتدار علمای محلی تاثیر بگذارد.(بانت، 2000، فصل 5).

سايت مراجع تقليد نمونه كاملي  از سایت های سازمانی معطوف به تبلیغ و تشریح دین محسوب می شود. که اين گروه به تبليغ مستقيم خود دين و بيان زوايا و آشنا كردن كاربر با آن مي‌پردازند. بخش های مختلفی نظیر پرسش و پاسخ و فروم ها و استفتائات و بیان احکام را دارا می باشند. که می توان گفت به دلیل اعتماد کامل به این سایت ها به لیل زیر نظر مستقیم مرجع عظام بودن، نقش آموزشی بالاتری را بتوان برای این سایت ها قائل شد.

بعضی از ارگان ها با تشویق به محتوای فارسی دینی جهت می دهند و با برگزاری مسابقات وبلاگی در حوزه دین و قرآن به صورت دوره ای و زمان بندی شده ترجیحات نوشتاری وبلاگ نویسان حوزه دین را دستخوش تغییر قرار می دهند و به طور غیر مستقیم با مکانیسم های تشویقی در حوزه دین وارد می شوند. به عنوان مثال جشنواره پیامبر اعظم زیر نظر سازمان ملی جوانان ، جشنواره وبلاگ‌هاي قرآني زير نظر  خبرگزاری قرآنی ایران(ايكنا) و یا فعالیت های دفتر توسعه وبلاگ هاي ديني را می توان در این گروه قرار داد.

روش هاي تعاملي موازي وب سايت ها صورت می پذیرد که می توان این تعاملات موازی را در تایید آموزه های سایت های مذکور نام برد. برای مثال می توان از روم های دینی  ياهو مسنجر و روم های حضرت معصومه (س) و امام رضا (ع)پالتاك و نرم افزار ارتباط شيعي نام برد.

مایر در بررسی های خود دریافت که اینترنت ممکن است که در خدمت مشروعیت بخشیدن به هدف باشد، اما گرویدن به یک کیش جدید و یا دیگر جنبش های دینی جدید، به بهترین شکل از طریف"شبکه های اجتماعی موجود" صورت می پذیرد.(ایزدی،ص54)

پس ما روش های تعاملی موازی را تنها راهی برای تایید اموزه های موجود در نظر می گیریم و نقش قوی برای تغییرات نگرشی برای این ابزارها در نظر نمی گیریم.

2)وبلاگ های فردی: وبلاگ های فردی که با انگیزه هی درونی و یا بیرونی یک فرد به عنوان بلاگر نگاشته می شند که در چندین زیر شاخه می توان آنها را ترسیم کرد.

وبلاگ های مناسبتی، وبلاگ‌هاي مناسكي ،وبلاگ‌هاي شخصيت محور، وبلاگ‌هاي متن محور، وبلاگ‌هاي دل نوشته،وبلاگ‌هاي پرسش و پاسخ و رفع شبهات  و در پایان وبلاگ های ضد دين جزو زیر شاخه های وبلاگ های فردی محسوب می شوند.

وبلاگ‌هاي مناسبتي: اين وبلاگ‌ها رويكردشان به دين در حد تبريك و تسليت است . ويژگي بارز اين وبلاگ‌ها سطحي بودن آنهاست که تنها وقتی به روز رسانی میکنند که اتفاقی در تقویم دینی شان رخ داده باشد . این گونه وبلاگ ها به تولید محتوا به صورت عمیق روی نمی اورند.

وبلاگ‌هاي مناسكي:  یکی از مناسک و یا از هر مناسکی گوشه ای را به تصویر می کشند .تعداد وبلاگ تخصصي در اين زمينه كم است اما مورد استفاده افراد زياد در دوران خاص قرار مي‌گيرد مانند وبلاگ‌هاي دانلود نوحه و مداحي، ادعيه ماه مبارك رمضان و تعزيه و حج و نماز و ...

وبلاگ‌هاي شخصيت محور: اين دسته  از بلاگران در زمينه شخص  دینی و یا فرد مقدس  اطلاعات وسيعي را مدر اختیار مخاطبان خود قرار می دهند.كه خود به دو  دسته كلي شخصيت هاي اصلي چون نبوي، علوي، مهدوي، شيعي  شخصيت‌هاي فرعي چون صحابه، قاريان و شهدا و ... تقسيم مي‌شود.

وبلاگ‌هاي متن محور: وبلاگ‌‌هايي كه از متون خاص گرفته‌شده‌اند و گاه به بيان تنها و گاه به تفسير و توضيح مي‌پردازند. همچون وبلاگ‌هايي كه قرآن يا احاديث و روايات را محور بحث خود قرار داده‌اند.

وبلاگ‌هاي دل نوشته:اين وبلاگ‌ها بيشتر به صورت ضمني و غير مستقيم مي‌نويسند و دين به قدري در زندگي‌ آنها پر رنگ است كه در محيط وبلاگ تبلوري پر رنگ تر مي‌يابد. گاه مناجات نامه ها خود فرد را در این دسته از وبلاگ ها می توان یافت.

وبلاگ‌هاي پرسش و پاسخ و رفع شبهات: در اين وبلاگ‌‌ها نويسنده براي موفقيت بايد ببيند مخاطب او بيشتر در چه موضوعاتي دچار شبه و اشكال است و در مرحله بعد با استدلال و استنتاج  سعي در روشن كردن موضوع بپردازد.

ضد دين: وبلاگ هایی که بلاگر ان با دست گذاری بر اصول مناقشه برانگیز دین و گهی با ادله ای از سوی خود آموزه های دین فرد سعی دارد که مخاطبان خود را به چالشی وادار سازد. مغالطه یکی از پیش فرض های این وبلاگ ها محسوب می شود که ذهن نا آماده مخاطب را در نگاه اول دچار شک و شبه می سازند.

 حضور در فضاي مجازي مورد توجه واقع شده است اما پس از پی بردن به ضرورت اين حضور، چگونگی بازنمايی اهميت دارد. تنها «حضور» بدون توجه به «چگونگی» نه تنها گاه مفيد نيست بلكه می‌تواند مخرب هم باشد.

 

نتیجه گیری:

با شناخت انواع حضورهایی که در محیط وبلاگستان فارسی دینی است می توان به نیازهای کاربران در این حوزه پی برد. اینترنت فضایی را برای نشر عقاید پدید آورده است و افرادی که در جامعه به عنوان گروههای اقلیت بوده اند و با عنوان گروه های خاموش حضور داشتند، به وسیله اینترنت می توانند به بازنمایی خود عقاید افکار دین و مناسک خود بپردازند .

همان گونه که گروه های دینی می توانند از ویژگی های اینترنت بهر ه بگیرند گروه های ضد دین و سکولار و فرقه های شیطان پرستی هم می توانند از این بستر بهره ببرند.

به جاست که اگر می خواهیم بر عقاید تاثییر بگذاریم از جماعت های مجازی استفاده کنیم. تنها با دادن آگاهی به تغییر عقیده نمی رسیم ، بلکه با تعاملات میان فردی که در اینترنت با عنوان ارتباطات واسطه ای کامپیوتری امکان پذیر شده است، در تایید و تغییر عقاید می توان دست برد.

وجود جماعت های مجازی را شاید بتوان بی بدیل ترین خصوصیت این رسانه دانست. به واسطه این ویژگی اینترنت، افراد با اذهان مشترک، می توانند با یکدیگر به صورت بر خط به مباحثه بنشینند. در این جماعت های مجازی افراد می توانند به صورت همزمان یا غیر همزمان برای سوالات خود پاسخی بیابند.(منتظرقائم، مهدی، تاتار، عبدالعزیز.1384،ص241)

پرو توکول های" فضای مجازی" با نگاه تقویت قدرت ارتباطی و تعاملی فرد به صورت خود راهبر طراحی شده است و امکان حضور همگان را در یک فضا به صورت فردی و بدون تزاحم ارتباطی با دیگران فراهم اورده است.(عاملی، سعید رضا ،1386،ص 289)

 

 

 

منابع:

ایزدی،پیروز (1386)،بررسی مطالعات و پژوهشهای رسانه ها و دین ، رسانه، شماره 1، سال هجدهم

عاملی،سعید رضا،(1386)،دین مجازی،دو فضایی شدن محیط دینی و ارتباطات درون دینی و بین دینی، دین و رسانه،تهران، دفتر پژوهش های رادیو

منتظرقائم،مهدی. تاتار،عبدالعزیز، (1384)، اینترنت، سرمایه اجتماعی و گروه های خاموش، فصلنامه انجمن ایرانی  مطالعات فرهنگی و ارتباطات ،شماره 4، سال اول

O Leary Stephen D (2005) “utopian and dystopian possibilities of networked religion in the new millennium “in: M. T Hosgaard &M. Warburg (eds.).Religion and Cyberspace .London &New York, Routledge.

Pace,  Stefano. (2004) , Miracles or Love? How Religious Leaders Communicate Trustworthiness through the Web, journal of religions and popular culture

Radde-Antweiler, Kerstin (2008). ” Being Virtually Real? Virtual Worlds from a Cultural Studies’ Perspective, Online - Heidelberg Journal of Religions on the Internet

بعد از مدت ها سلام
خستگی چند ماه تلاشم به نتیجه رسید! امسال در کنکور ارشد رتبه 28 رو کسب کردم !
پارسال با رتبه  ۴۶ و انتخاب نا به جایم یک سال عقب افتادم !
اما امسال دیگه  سعی می کنم اشتباه نکنم!
بچه ها لطف کنید هر اطلاعی از دانشکده صدا و سیما و علامه و مدیریت رسانه تهران دارید بهم بدید تا انتخاب به جایی داشته باشم!

مرجان حسینی /کارشناس ارتباطات

نگاهی به سریال "ساعت شنی"  

مطهره ی عزیز در مقاله ای تحت عنوان انتخابات و مارپیچ سکوت .. به مسئله انتخابات و بهره گیری گروه های مختلف از ابزار اینترنت برای فعالیت سیاسی به عنوان یک رسانه ی آلترناتیو گفت، اما من سعی می کنم به وضعیت رسانه ی سنتی کشور یعنی تلویزیون در مواجهه با سیاست بپردازم و در این نوشته ی کوتاه سعی می کنم اعمال نفوذ سیاستمداران بر این رسانه را  با توجه به موردی که اخیراً به وجود آمده  بررسی کنم.

چندی پیش تبلیغات یک سریال تلویزیونی به نام "ساعت شنی"  از شبکه اول سیما پخش شد که پر بود از بازیگران مشهور و صاحب نام سینما و تلویزیون. پخش این سریال که به یک مسئله اجتماعی جدید (رحم اجاره ای) می پرداخت  و در کنار آن مسائلی مثل فقر، موادمخدر، فرار دختران، روابط خارج از ازدواج و طلاق را نیز مطرح می کرد، این نوید را داد که سریالهای تلویزیون کم کم دغدغه هایی فراتر از ازدواج جوانان را که به موضوعی نخ نما و تکراری تبدیل شده، به تصویر می کشند. در تیتراژ ابتدای فیلم این جمله درج شده بود که تماشای فیلم به افراد زیر 16 سال توصیه نمی شود که این خود باعث بروز برخی حساسیتها در بین مخاطبان شد. مدتی پس از شروع سریال، اولین اعتراض به آن در قالب نامه ی شورای نظارت بر صدا و سیمای مجلس به رئیس سازمان صدا و سیما ارسال شد. در این نامه، سریال ساعت شنی "دارای بد آموزی و تاثیر نامطلوب بر خانواده‌ها" معرفی شد و  برخی نمایندگان اعضای فراکسیون اکثریت مجلس نیز به صورت فردی واکنشهایی نسبت به پخش این سریال نشان دادند.

شاید یک سریال تلویزیونی که به صورت هفتگی و با تعداد قسمتهای محدود پخش می شود کم اهمیت تر از آن باشد که بخواهد واکنش اعضای فراکسیون های مختلف مجلس را در پی داشته باشد، همانطور که تا کنون واکنشی را از سوی ایشان نسبت به برنامه های 90 قسمتی مبتذل و بی محتوای سیما شاهد نبودیم، اما یکی از نمایندگان مجلس با "ابزار تهاجم فرهنگي" خواندن سریال ساعت شنی و مخرب بودن آن برای خانواده و به خصوص زنان و کودکان، خواستار توقف پخش آن شد و نماینده دیگری، "ممنوعیت تماشای سریال برای افراد زیر 16 سال" را نامناسب ارزیابی کرد و خواستار توقف پخش سریال تا برطرف کردن نقایص آن شد. 

مجموعه این اعتراضات باعث شد صدا و سیما در یك اقدام اعلام نشده، در یکی از شبها به جای پخش سریال ، به پخش میزگردی به منظور آسیب‌شناسی اجتماعی و روانی این مجموعه با حضور دكتر رضا پورحسین، روانشناس و مدیر شبكه چهار سیما و دكتر امیدوار رضایی عضو كمیسیون بهداشت و سلامت مجلس شورای اسلامی، بپردازد.

 با این حال حجم  انتقادات به حدی بود که منجر به احضار رئیس سازمان صدا و سیما و تهیه کننده ساعت شنی به مجلس، برای ادای توضیحات درباره این سریال شد. با وجود اینکه عزت الله ضرغامی در مجلس این سریال را "عامل سکوت مدعیان دروغین دفاع از حقوق زنان" دانست و بر پخش بدون وقفه ی  آن تاکید کرد، اما حجم وسیع واکنشهای مخالف از سوی نمایندگان مجلس و سخنگوی دولت و قوه قضائیه و سایر مسئولان باعث شد پس از قسمت یازدهم به ناگاه روند داستان تند شود و پخش آن در روزهای زوج و تکرار آن در روز بعد به پخش بدون تکرار در شنبه شب ها تبدیل شود و سرانجام ساعت شنی زودتر از موعد مقرر و با حذف 800 دقیقه از قسمتهای مختلف،  به پایان رسید.

به این ترتیب اعمال نظر و سلیقه ی سیاستمداران بر تلویزیون در مورد موضوع یک سریال باعث جرح و تعدیل و حذف صحنه های متعدد آن به بهای هدر رفتن هزینه های هنگفت ساخت این سریال رده ی الف تلویزیونی شد و نشان داد که برخلاف آنچه تحت عنوان "سلطه ی رسانه ها" شناخته می شود،  در ایران رسانه (به خصوص صدا و سیما به عنوان یک رسانه ی دولتی) برای طرح مسائل جدید به شدت به تایید قدرتهای غیر رسانه ای برای ادامه کار نیاز دارد .